BAND PLAN

เรื่องของ Band Plan เป็นเรื่องที่นักวิทยุสมัครเล่นทุกคนต้องรู้ และเข้าใจอย่างถ่องแท้ ทุกฝ่ายทั้งภาครัฐและตัวนักวิทยุสมัครเล่นเอง จะต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด เป็นไปตามข้อบังคับวิทยุระหว่างประเทศ (Radio Regulation)

Band Plan คืออะไร

Band Plan คือแผนการใช้ความถี่ หมายถึงการวางแผนการใช้งานความถี่วิทยุ ซึ่งจะกำหนดว่า ความถี่ทั้งหมดในโลกนี้มีอะไรบ้าง แบ่งออกเป็นกี่ย่านความถี่ และแต่ละย่านความถี่จะใช้ในกิจการอะไร และในกิจการนั้นที่ได้รับอนุญาตให้ใช้ความถี่ จะสามารถใช้งานติดต่อสื่อสารในรูปแบบใด ผู้ที่รับผิดชอบในเรื่องนี้คือฝ่ายบริหารความถี่วิทยุ กรมไปรษณีย์โทรเลข

Band Plan มาจากไหน

สหภาพโทรคมนาคม International Telecommunication/ ITU เป็นองค์กรผู้ชำนาญการทางด้านความถี่วิทยุของสหประชาชาติ มีรัฐบาลของแต่ละประเทศเป็นสมาชิก มีการประชุมร่วมกันว่าด้วยเรื่องการจัดสรรความถี่วิทยุและข้อบังคับวิทยุระหว่างประเทศ เดิมเรียกว่าการประชุม WARC World Administration Radio Conference ต่อมาเรียกกว่า WRC World Radio Conference ก่อนหน้านี้ จะมีการประชุมกันทุก ๆ 10 ปี ในปัจจุบัน มีการประชุมกันทุก 2-3 ปี

ITU จะเป็นผู้ทำหน้าที่กำหนดว่า ความถี่ทั้งหมดที่มีอยู่ในโลกนี้แบ่งออกเป็นกี่ย่านความถี่อะไรบ้าง (ดูภาพ 1) และในแต่ละย่านความถี่ ช่วงความถี่ไหน ควรจะนำไปใช้งานในกิจการใดบ้าง เช่น กิจการวิทยุกระจายเสียง โทรศัพท์ การเดินเรือ หรือวิทยุสมัครเล่นเป็นต้น ผมขอพูดเฉพาะกิจการวิทยุสมัครเล่นว่า ITU ได้กำหนดไว้อย่างไร เฉพาะย่านความถี่ VHF และย่านความถี่ UHF รัฐบาลของประเทศสมาชิกก็จะต้องปฏิบัติให้สอดคล้องกับข้อตกลงที่ได้ตกลงกันไว้ในที่ประชุม

แผนการใช้ความถี่ และเงื่อนไขตาม footnote ย่าน VHF/UHF ตาม Radio Regulation

การกำหนด Band Plan เป็นเพียงการจัดสรรความถี่แยกประเภทการใช้งาน แต่ไม่ได้บังคับว่า รัฐบาลของประเทศสมาชิกจะต้องมีกิจการนั้น ๆ ด้วย จึงมีอีกหลายประเทศที่ยังไม่พร้อมที่จะมีกิจการวิทยุสมัครเล่นในประเทศของตน หรือมีแบบไม่เต็มรูปแบบ รัฐบาลบางประเทศอาจมีหมายเหตุกับ ITU ว่า ความถี่สำหรับกิจการวิทยุสมัครเล่นอาจกำหนดให้เป็นกิจการรอง

ดูตัวอย่างหมายเหตุที่เกี่ยวข้องกับประเทศไทยสำหรับย่านความถี่ UHF บ้าง

อ่านจบรู้แล้วใช่ไหมครับ ทำไมเราไม่ได้ใช้งานย่านความถี่ UHF

IARU Band Plan

สมาพันธ์นักวิทยุสมัครเล่นนานาชาติ International Amateur Radio Union/IARU เป็นองค์กรผู้ชำนาญการทางด้านวิทยุสมัครเล่น เป็นที่ยอมรับของ ITU สมาชิกขององค์กรประกอบด้วยสมาคมหลักที่เกี่ยวกับกิจการวิทยุสมัครเล่น ในประเทศไทยคือสมาคมวิทยุสมัครเล่นแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ /RAST สมาคมของประเทศสมาชิกก็จะมาประชุมร่วมกัน ในเรื่องต่าง ๆ อันเกี่ยวกับกิจการวิทยุสมัครเล่น ทำหน้าที่ส่งเสริมและปกป้องรักษาผลประโยชน์ของกิจการวิทยุสมัครเล่น

IARU ในฐานะที่มีความชำนาญในเรื่องกิจการวิทยุสมัครเล่น ก็จะทำหน้าที่ช่วยเหลือภาครัฐในการกำหนดว่า ในแต่ละย่านความถี่ที่ได้รับมาจาก ITU นั้น ควรจะใช้งานติดต่อสื่อสารรูปแบบใดบ้าง (ดูภาพ 4) เช่น Mode EME, CW, FM, DATA เป็นต้น เพื่อเป็นแนวทางให้กับสมาคมฯ หลักของประเทศ หรือภาครัฐดำเนินการเป็นรูปแบบเดียวกัน ในแต่ละประเทศจะกำหนดรายละเอียดเพิ่มเติมมากน้อยหรือไม่ ขึ้นอยู่กับเหตุผลความจำเป็นของแต่ละประเทศ

HAM ประเทศไทยมี Band Plan แล้วยัง (ขณะที่เขียนบทความนี้)

คำตอบก็คือมีตั้งแต่วันแรกที่ใช้สัญญาณเรียกขาน VR แล้ว กำหนดโดยผู้รับผิดชอบคือกรมไปรษณีย์โทรเลข เพียงแต่ว่า Band Plan ของเรา ไม่ได้เขียนไว้เต็มรูปแบบสากล กำหนดให้ใช้เป็นช่อง ๆ เริ่มต้นจากอนุญาตเพียง 3 ช่อง แล้วเพิ่มเป็น 5, 10, 20, 40 และ 80 ช่องตามลำดับ อนุญาตให้ใช้เฉพาะการติดต่อด้วยเสียงเท่านั้น จึงไม่สอดคล้องกับหลักเกณฑ์สากล ทำให้นักวิทยุสมัครเล่นที่ต้องการทดลองการติดต่อในรูปแบบอื่น จึงไม่สามารถกระทำได้

ผมมีความเชื่อมั่นว่า Band Plan ยุค 2000 น่าจะสอดคล้องกับหลักเกณฑ์สากลมากขึ้น เพียงแต่ว่าในทางปฏิบัติ เราจะสามารถแนะนำหรือบังคับให้นักวิทยุสมัครเล่นใช้งานตาม Band Plan ที่ประกาศไว้ได้หรือไม่ หากว่ายังคงอะลุ้มอล่วยเหมือนกับปัจจุบันนี้ โดยกำหนดเป็นช่องสื่อสารหลัก และสื่อสารรอง ก็ไม่เป็นประโยชน์เท่าใดนัก เช่น

การติดต่อสื่อสารแบบสะท้อนดวงจันทร์ Earth Moon Earth/EME IARU แนะนำไว้อยู่ที่ความถี่ 144.000-144.035 MHz เป็นช่วงความถี่ที่ใช้ติดต่อโดยอาศัยดวงจันทร์ หรือดาวตกช่วยในการสะท้อนคลื่นเพื่อให้ติดต่อไปได้ไกล ๆ อาจไปได้ไกลกว่า 10000 กิโลเมตรก็ได้ สัญญาณที่รับได้จึงอ่อนมาก รับสัญญาณได้ลำบาก

บางท่านอาจนึกว่า ชีวิตนี้คงไม่มีโอกาสได้ใช้งาน หรือว่ามีผู้ใช้น้อยมาก น่าจะอนุโลมให้ใช้พูดคุยกันได้ หากเป็นเช่นนี้แล้ว เราจะรับสัญญาณได้อย่างไร เราจะไม่มีทางรับสัญญาณได้เลย แม้ว่าท่านไม่ได้ใช้ แต่นักวิทยุสมัครเล่นทั่วโลกเข้าใช้งานอยู่ ท่านไม่ได้สนใจ แต่เพื่อนของท่านสนใจมาก สัญญาณเขาอาจจะตกมาที่หน้าบ้านท่านก็ได้ ท่านจะพลาดโอกาสนี้หรือ นอกจากนี้แล้ว ยังเป็นการรบกวนการใช้งานของคนอื่นอีกด้วย

<back>